گروه: مقالات
رسانه شهروندی

برای اینکه بتوان مقایسه درستی از وضعیت اطلاع‌رسانی و ارتباطات رسانه‏ای در ایران و جهان داشت، باید چند شاخص کلیدی را در نظر گرفت و با مطالعه آمار و بررسی واقعیت‌های موجود و مقایسه عملکرد آن شاخص‏ها به یک جمع‌بندی مطلوب رسید. از آنجا که به علت نبود آمارهای درست و تفرق در پذیرش معیارها […]

برای اینکه بتوان مقایسه درستی از وضعیت اطلاع‌رسانی و ارتباطات رسانه‏ای در ایران و جهان داشت، باید چند شاخص کلیدی را در نظر گرفت و با مطالعه آمار و بررسی واقعیت‌های موجود و مقایسه عملکرد آن شاخص‏ها به یک جمع‌بندی مطلوب رسید. از آنجا که به علت نبود آمارهای درست و تفرق در پذیرش معیارها امکان مقایسه به‌صورت دقیق فراهم نیست، بهتر است به یکی از شاخص‏های مهم توسعه فضای رسانه‏ای که بر اساس توسعه فناوری‌های دیجیتالی مورد توجه است، بپردازیم. در فضای رسانه‌های امروزی، فناوری دیجیتال قدرت را از مولفان، انتشاراتی‏ها و سایر عناصر موثر در حوزه مطبوعات و رسانه‌های دیگر گرفته است. امروزه فناوری‌های جدید دیجیتالی قدرت را به مردم داده و کنترل انتشارات به‌دست آنها افتاده است! به همین دلیل می‏بینیم که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته ٩٥درصد مخاطبان به تبلیغات رسانه‌های سنتی و یکسویه اعتماد ندارند. پس مخاطبان به چه اعتماد دارند؟ آنها به اظهارنظر کاربران شبکه‌های اجتماعی اعتماد دارند! رسانه شهروندی واژگان جدیدی است که به کاربران توییتر، فیس‌بوک و سایر رسانه‌های فضای مجازی اطلاق می‌شود که به علت اشتراک‌گذاری اطلاعات، سازماندهی گروه‌های مخاطبان، بهره‌مندی از فضای چندرسانه‏ای، ترکیب فناوری‌های رسانه‏ای، گفت‌وگو با مخاطبان و نقدشدن، دنبال‌کردن موضوعات مورد علاقه، باز انتشار مطالب مهم، استفاده از خرد جمعی، بستر فضای جهانی اندیشیدن، امکان سفارشی‌سازی، جست‌وجوشدن و جست‌وجوکردن، اطلاع‌رسانی و خبر‌رسانی به هنگام، شفاف‌شدن و مطرح‌شدن، بستر ابتکار و خلاقیت، استفاده از قدرت سرمایه اجتماعی و تاثیرگذاری و تاثیرپذیری مورد توجه مخاطبان قرار گرفته و هر روز نسبت به رسانه‌های یک‌سویه و سنتی توسعه بیشتری پیدا می‌کنند.

از سال ١٩٩٠ میلادی که فناوری وب پا به عرصه حوزه اطلاع‌رسانی و ارتباطات گذاشته است، تا به امروز که رسانه‌های مجازی بر بستر وب به‌عنوان یک قدرت تاثیرگذار در روابط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی انسان هزاره سوم شده‌اند، جایگاه اطلاع‌رسانی و ارتباطات رسانه‌ای از اهمیت بیشتری در جوامع مختلف برخوردار شده است. فناوری‌های پیشرفته رسانه‌ای در فضای سایبر باعث تغییر در معماری و ساختارهای فیزیکی بسیاری از سازمان‌ها و از جمله روابط خبرگزاری‌ها شده و منشأ تحولات چشمگیری در حوزه نظری و عملی نیز بوده است. اطلاع‌رسانی و ایجاد بستر ارتباطات بین افراد مختلف در میان شبکه‌های اجتماعی و بر اساس علایق مختلف کاری، بیشترین تغییری بوده است که در چند سال گذشته در حوزه رسانه‌ها وجود داشته است. رسانه‌های امروزی از نظر شکل و محتوا تفاوت‌های بسیاری با نوع سنتی خود دارند و راهکارهای جدیدی در حوزه اطلاع‌رسانی و ارتباطات رسانه‌ای به‌وجود آورده‌اند. اگرچه در بسیاری از جوامع و از جمله در ایران ارتباطات جمعی موجود نیز دستخوشش تحولات سریع نشده و ارتباطات رسانه‌ای در مقایسه با کشورهای توسعه یافته از جایگاه مناسبی برخوردار نیست، به‌عنوان مثال هنوز از نظر مردم عادی مطبوعات سنتی بر مطبوعات دیجیتالی ترجیح دارند، اما این وضعیت ماندگار نخواهد بود و حداقل در ایران این وضعیت به‌سرعت در حال تغییر است و ارتباطات رسانه‌ها در حال شکل‌گیری است. باید توجه داشت که نسل دیجیتالی امروز به‌زودی جای نسل قبلی که تمایلات ارتباطات سنتی بیشتری دارد را خواهد گرفت و اهمیت اطلاع‌رسانی دیجیتالی و به تبع آن ارتباطات رسانه‌ای دیجیتالی بسیار زیاد خواهد شد. رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی مخاطبان نسل دیجیتالی با توجه به درک و شناخت گسترده آنها از اهمیت اطلاعات، اطلاع‌رسانی، رسانه‌ و ارتباطات رسانه‌ای زمینه حرکت‌های جدیدی را در جوامع به‌وجود خواهد آورد که شاید امروزه قابل لمس و درک نباشند.
ارتباطات رسانه‌ای باعث می‌شوند تا روابط انسان‌ها از تداوم و طول زمان بیشتری برخوردار شوند و افراد در ارتباطات خود به مولفه‌های اعتبار و اعتماد توجه بیشتری داشته باشند. در توسعه ارتباطات رسانه‌ای به عنوان مثال باید به عوامل گوناگون مانند توجه به شرایط اجتماعی و فرهنگی سازمان و مخاطبان، شناخت سلایق آنها، آموزش و مهارت‌های تخصصی و غیر تخصصی فعالان عرصه رسانه، نگرش مدیران ارشد و شناخت افکار عمومی توجه متفاوتی داشته باشند تا در توسعه فضای اطلاع‌رسانی و ارتباطات رسانه موفقیت بیشتری به‌دست آورند. در فضای مجازی باید ساختارهایی مانند دولت الکترونیکی و شهرهای الکترونیکی شکل بگیرند تا روابط بین نهادها، مردم و دولت در بستر فضای مجازی قابل‌ارزیابی باشد. این ارزیابی در شرایطی قابل توجه است که نقش و اهمیت اطلاع‌رسانی و ارتباطات رسانه‌ای در چنین فضایی دیده شده باشد و شاخص‌های مناسبی برای ارزیابی آن وجود داشته باشد.
فناوری‌های جدید تاثیر مستقیم در ایجاد شرایط لازم برای تحول دایمی و پویایی حوزه روابط رسانه‌ای دارند. تاثیر فناوری‌های جدیدی که در خدمت روابط رسانه‌ای قرار می‌گیرند، در حوزه ارتباطی و نرم‌افزاری بیشتر از سایر حوزه‌های روابط رسانه‌ای است. به عنوان مثال وقتی به آیفون چهار-اس به عنوان یک فناوری جدید ارتباطی در حوزه روابط رسانه‌ای توجه شود و قابلیت‌های آن با نسل قبلی آن یعنی آیفون چهار مقایسه شود، به واقعیت تاثیر مستقیم فناوری‌های جدید در روابط رسانه‌ای و رسانه شهروندی که ابزارش همین تلفن همراه است پی برده خواهد شد. افزایش کیفیت دوربین، فرمان‌پذیری از صدای کاربر و اجرای دستورات وی و افزایش سرعت پردازش اطلاعات در این تلفن همراه جدید و پیشرفته جزو ویژگی‌های برتر آن نسبت به نمونه قبلی آن است که در خدمت ارتقای کیفیت روابط رسانه‌ای و توسعه آن می‌شود.
علی‌اکبر جلالی/ http://sharghdaily.ir