زادگاه زكریای رازی تاریخی سهمگین بین ۶ تا ۸ هزار سال را برگرده كشیده است. برج طغرل مهم‌ترین بازمانده باستانی این دوران و زیارتگاه شاه عبدالعظیم حسنی معتبرترین اثر مذهبی ری است.
این شهر از نظر قدمت با نینوا و بابل هم عهد بوده و شاید قدیمی‌ترین وجهه شهرری بازار روده، مربوط به پیش از اسلام باشد، بازارهای پررونق تودرتو كه تا دوران دیلمیان ادامه داشته است. افت و خیزهای زیاد رونق شهرری (راگا) از بعد از مغول تا بازسازی در دوران صفویه ادامه داشته است. اما ری منطقه‌ای درآمد خیز است. از پیش از اسلام، در صدر اسلام و هم اكنون اینگونه بوده است. راگای باستانی و شهرری امروزی از چندین بعد قابل توجه، بررسی و تامل است. بعد گردشگری، اقتصادی، مهاجرت، اقوام ساكن، شهرسازی و امكانات شهری، دموگرافی، آسیب‌های اجتماعی و دیگر چیزها… این اندك خواهد كوشید، بسیارِ شهرری را در پس تنیدگی دو بعد گردشگری و غول تهدیدكننده آن یعنی «آسیب‌های اجتماعی» از دریچه دل و نه نگاهی كاملا علمی به تصویر بكشد.

دربعد خُرد مثالی از پتانسیل محله سرتخت را مرور می كنیم: كاروانسرای دو قلو در بازار قدیمی ری، میدان سرتخت، عمارت‌باغ‌ملك و مسجد باقرالعلوم(ع) در محله سرتخت را به نام مسجد (آقا زمانی) می‌شناسند و حمام سرتخت از بناهای قدیمی ری، كه هنوز متروكه نشده است. همچنین زورخانه کاوه، استخر تختی، حمام حاج کربلایی، قهوه‌خانه درویش، حمام حضرتی، آب انبار دباغی و بسیاری از آثار و میراث فرهنگی ری فرصت‌های گردشگری محله هستند. شهرری امروزی علیرغم داشتن فرمانداری ویژه شهرستان ری، منطقه بیست شهرداری تهران هم هست. چالش‌های گاه و بیگاه هم بر سر مدیریت آن یعنی جدایی از تهران و یا ماندن با این كلان شهر را شاهده هستیم. و تردیدهای ساكنین، شهرداری تهران و دولت همچنان باقی است. از دیگر سو هم با وجود طرح رشد و توسعه «شهر آفتاب» كشاكشی در شهرری و جداشدن بخش‌هایی از شهرستان وجود دارد.
در حال حاضر شهرری مهمترین مقصد گردشگری زیارتی است. اما آمار دقیقی از گردشگران خارجی مسلمان كه برای زیارت می‌آیند وجود ندارد. توسعه تهرانگردی توسط اداره گردشگری شهرداری تهران از جمله اقداماتی است كه باعث شده مناطق مركزی تهران از جمله بازار و محله های مجاور آن در منطقه ۱۲ به شهروندان تهرانی و مسافرین نوروزی معرفی شود. منطقه ۲۰ هم این پتانسیل را دارد ولی كمتر مورد اقبال بوده است. موسسات خصوصی گردشگری البته، در این زمینه فعال‌تر هستند. در قالب تورهای «كوچه‌گردی» علاقمندان را علاوه بر مهم‌ترین آثار تاریخی ری عبارتند از:
زیارت حضرت عبدالعظیم به جاهایی دیگری مانند برج طغرل، آرامستان ابن بابویه برای فاتحه‌خوانی مشاهیر آرمیده در آن و یا چشمه علی برده و به معرفی می‌پردازند. آتشكده ری شاید بواسطه كنجكاوی جوانان در مورد گرایش به سه‌گانه زرتشتی «پندار نیك، رفتار نیك، گفتار نیك» و ابراز علاقه هدف پر مخاطب گردشگری تاریخی است.
آنچه مرا وادار به نگارش این مقاله‌گونه كرده است، شرایط بغرنجی است كه آثار تاریخی فاخر شهرری در نزدیكترین فاصله از پایتخت دارند.
بی توجهی به تاریخ و فرهنگ و حفظ این سایت‌ها از سوی مسئولین فرصت‌هایی است كه از دست می‌روند.
سرمایه‌های مهم گردشگری شهری آماج نه تنها فیزیكی تخریب كه تهدید به بدنامی است.
اماكن گردشگری شهرری چه مذهبی و چه تاریخی محل تردد معتادین شده است: شاهکار معماری جهان محوطه باستانی دژ رشکان، در محله ظهیرآباد پاتوق معتادان شهرری است. «به جای اینکه ما این میراث را حفظ کنیم و محلی که خانواده ها از آن بهره ببرند بسازیم، مکانی جهت حضور معتادین و بزهکاران گردیده و از طرف دیگر زمین‌های اطراف آن را مشاغل مزاحم احاطه کرده‌اند. یکی از سربازان میراث فرهنگی می‌گوید: میراث فرهنگی بر حفاظت از این بناها بسیار نظارت می‌کنند و تا کنون تلاش زیادی کردند که این معتادان را از این بناهای تاریخی دور کنند اما نتوانسته‌اند.
او می‌گوید: هر بار معتادان را بیرون می‌کنیم ولی باز هم به این بناها پناه می‌آورند. من در محله ظهیرآباد بزرگ شده‌ام. از وقتی که چشم باز کرده‌ام این معتادان را در این محله دیده‌ام چه زمانی که میراث فرهنگی نظارت نداشت و چه حالا که میراث فرهنگی بر این بناها نظارت دارد.
این سرباز در ادامه می‌گوید: یک روز در میان سطح این بناها را از ضایعات این معتادان تمیز می‌کنیم اما وقتی که گشت شبانه را آغاز می‌کنیم می‌بینیم که باز هم پتو پهن کرده‌اند و در این بناها اسکان کرده‌‌اند. وسایلشان را آتش می‌زنیم اما نمی‌دانم که از کجا باز پتو می‌آورند. تمام ارگ را می‌گردیم که جایی پتو یا زیراندازی یا مواد مخفی نکرده باشند اما یک روز بعد باز همه چیز به حال اول باز می‌گردد.
این سرباز می‌گوید: مقصر اصلی میراث فرهنگی نیست، بلکه باید فکری اساسی به حال آنها کرد».سرباز این نكته را فهمید ولی …. .!!!!
«خانم میانسالی می‌گوید:« به همراه مادرم، خاله‌ها و دختر خاله‌ها به شهرری آمده‌ام .همسرم کارمند دولت است.
به همین دلیل نمی‌تواند مرخصی بگیرد و بیاید ولی شوهرخاله ما همراه‌مان است. در شهرری فقط به شاه عبدالعظیم می‌آیم. اگر قرار باشد، گردش هم بکنیم به بازار شهرمی رویم ولی دیگر درخود شهرجای خاصی نیست که برویم… اهالی گفته‌اند حوالی بناهای تاریخی امن نیست». خبرنگاری نوشته: «کنار برج طغرل در ظهر روزجمعه تابستانی، سه جوان از ترک موتور پیاده می شوند. راننده موتور قدری از منطقه فاصله می گیرد. دو جوان دیگر بسته ای را جابه جا می کنند و به سرعت از منطقه دور می شوند».
یك پیشنهاد:
تکیه نفرآباد در شهرری و جنب ضلع شرقی حرم حضرت عبدالعظیم در محله نفرآباد واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۰۶۰ هجری شمسی (زمان شاه عباس دوم) ساخته شده است و هسته اولیه شهرری امروزی است که پایه آن در زمان شاه طهماسب صفوی گذاشته شد و ساختن حصار طهماسبی و نخستین تکیه تهران نیز به همان دوران بازمی گردد ولی چون این اثر ثبت ملی نگردیده در طرح ساماندهی حرم قرار گرفته و امید است در حفظ و مرمت و بازسازی آن اقداماتی صورت گیرد.
در مورد كوچه های قهر و آشتی نفرآباد كه پناهگاه فقرای شهرمان است و در آنجا با اجاره یک اتاق ۱۲ تا ۳۰ متری جایی برای خود و خانواده‌شان دست و پا می‌کنند. تا شأن اجتماعی خود را حفظ كرده و بی‌خانه‌مان نباشند. من باور دارم كه لازم است بافت‌هایی از شهر برای معرفی به آیندگان و ثبت تاریخی حفظ شود و سرزندگی اجتماعی از دست رفته به این بافت برگردانده شود، نه اینكه با فرصت‌طلبی همه فضاها را به مجتمع‌های بی‌قواره بدل كنند.
امروزه در رویكرد گردشگری خلاق و نوستالژیك، به گردشگر فرصت تجربه زندگی در فضاهایی كه خاطره‌ای در ذهن افراد زنده می‌كند و قادرند دستكاریهایی در آن داشته باشند، داده میشود. پدران و مادران دهه سی و چهل هنوز زندگی در خانه های ننه قمری را به خاطر دارند و اینكه هر آنچه دارند را از زندگی در یك اتاق در كنار خانواده یا چنین خانه هایی گردآورده اند.
این محله فرصت خوبی است تا گردشگر شبی را در این خانه سر كند.
مدیریت شهری وظایف گوناگون نگهداشت شهر را در كنار دیگر ارگان‌ها و نهادهای دولتی، حمایتی، فرهنگی و امنیتی بر عهده دارد. با ورود شهرداری تهران به حوزه‌های اجتماعی و سیاستگذاری به عنوان «تبدیل شهرداری از سازمان خدماتی به نهاد اجتماعی» یكی از اقدامات مهم، تشكیل سازمان گردشگری است.
تورهای تهرانگردی نوروزی و تابستانی و دیگر مناسبت‌ها از دستاوردهای عملی توسعه گردشگری شهری توسط این سازمان است.
گردشگری شهری؛ به ساده‌ترین بیان، بازدید از اماكن تاریخی (معاصر و باستانی)، موزه‌ها و میراث طبیعی یك شهر را گردشگری شهری است. صنعت بزرگ گردشگری تامین و تضمین‌كننده بخش قابل توجهی از «اقتصاد شهر» است و در توسعه پایدار نقش مهمی دارد. بازدید از بافت قدیمی طهران و آثار باستانی شهرری امروز طرفداران بسیاری پیدا كرده و با اقدام شهرداری در این زمینه رونق این بازار روزافزون شده و حتی توسعه و در دسترس بودن آن تبدیل به یك توقع مخصوصا در بین طبقات بالای فرهنگی و دانشجویان شده است.
در نگاهی واقع‌بینانه چالش‌ها و پیامدهای اجتماعی هم در پی توسعه گردشگری شهری وجود خواهد داشت كه می‌تواند فرهنگ شهر، حمل و نقل و ترافیك و حضور غریبه‌ها در بافت‌های فاقد پتانسیل گردشگری را تحت الشعاع قرار داده آرامش ساكنین را برهم زده موجب نارضایتی گردد.
تجربه بارسلونای اسپانیا از این دست است.گفتگوهای زیادی درباره قانونی بودن و نبودن ورود شهرداری به حوزه گردشگری وجود داشته و همچنان ادامه دارد. تیترهایی را برای مثال می بینیم: تورهای گردشگری شهرداری، قانونی یا غیرقانونی؛ استفاده ۹۷ هزار نفر از خدمات گردشگری شهر تهران در نوروز ۱۳۹۶؛ تورهای گردشگری شهرداری تهران نیازمند سند جامع گردشگری از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری؛ پروانه مافی نماینده مجلس: شهرداری نسبت به ارگان‌هایی نظیر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری توانایی بیشتری در رسیدگی به اماکن گردشگری دارد؛ شاکری عضو شورای شهر تهران: اتفاقی که امروز برای گردشگری در تهران از سوی شهرداری افتاده نوعی گردشوری است و درآمدی ندارد؛ هوشیار رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران: استقبال چشمگیر گردشگران نوروزی از تورهای سه برج (میلاد، طغرل و آزادی)، امامزاده یحیی، باغ گیاه شناسی و تور شمیران با همه اینها سند بالادستی که در آن نقش و سهم شهرداری در حوزه گردشگری شهری مشخص شده باشد وجود ندارد. به جز ماده ١٦٦ برنامه سوم توسعه کشور كه در این ماده حفاظت از بافت تاریخی در شهرهایی که دارای بافت تاریخی ارزشمند هستند برعهده شهرداری‌ها گذاشته شده است.
اگر شهرداری از این بلاتكلیفی قانونی خروج كرده و وظیفه قانونی پیدا كند، می‌تواند با نگاهی كاملا كارشناسی شده و تخصصی به گردشگری شهر ری، و ایمن‌سازی فضاهای پیرامونی اماكن تاریخی ری با همكاری نیروی انتظامی و با انجام مطالعات و مداخله‌های اجتماع‌محور، ضمن حفظ میراث فرهنگی این «پیرشهر» در توسعه اقتصادی شهرری بدون آلایندگی كارخانه‌ها و اثرات مخرب زیست محیطی آن گام‌های بلند و ماندگاری بر دارد.
نویسنده: داریوش نعمتی

کلیدواژه ها :

این خبر را به اشتراک بگذارید :